Το κυβερνητικό σχέδιο για τον Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης προβλέπει τη μεταφορά των 183 ΥΔΟΜ σε 97 Κέντρα Δόμησης. Η μεταρρύθμιση καταργεί τα γεωγραφικά στεγανά στην έκδοση αδειών, εισάγει υποχρεωτικό έλεγχο από ανεξάρτητους μηχανικούς και στοχεύει στην αντιμετώπιση της υποστελέχωσης και της διαφθοράς σε όλη την Ελλάδα.
Αναδιάρθρωση των πολεοδομικών υπηρεσιών
Η κυβέρνηση σχεδιάζει τη μεταφορά των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ) στο Ελληνικό Κτηματολόγιο, εισάγοντας τη δυνατότητα διεκπεραίωσης οικοδομικών αδειών από οποιαδήποτε υπηρεσία της χώρας, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική θέση του ακινήτου.
Κεντρικός σχεδιασμός για την έκδοση οικοδομικών αδειών
Η προτεινόμενη δομή επιτρέπει σε μηχανικούς, για παράδειγμα στη Θεσσαλονίκη, να ελέγχουν φακέλους για οικήματα στις Κυκλάδες, καταργώντας τους τοπικούς περιορισμούς στη διαχείριση των αιτημάτων. Το σχέδιο, το οποίο υποβλήθηκε πρόσφατα στον πρωθυπουργό και αναμένεται να εισαχθεί σε δημόσια διαβούλευση μέσα στο τρέχον έτος, προβλέπει τη σύσταση του Εθνικού Οργανισμού Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ). Ο φορέας αυτός θα διαθέτει ένα εθνικό δίκτυο 97 Κέντρων Δόμησης, απορροφώντας τις 183 υπάρχουσες πολεοδομικές υπηρεσίες. Το νέο σύστημα επιβάλλει καθολικό έλεγχο από μηχανικούς που θα προκύπτουν μέσω κλήρωσης, δειγματοληπτικές επιθεωρήσεις στο 30% των αδειών από τη δημόσια διοίκηση και μείωση του ορίου για υποχρεωτική προέγκριση από τα 3.000 στα 1.000 τ.μ. Στο ισχύον καθεστώς, άδειες για κτίρια 3.000 τ.μ. εκδίδονται με ατομική ευθύνη του μηχανικού, χωρίς προηγούμενο έλεγχο από την υπηρεσία.
Η μεταρρύθμιση στοχεύει στην οριστική εξάλειψη χρόνιων προβλημάτων, όπως η έλλειψη προσωπικού, οι χρονικές καθυστερήσεις, οι αντικρουόμενες ερμηνείες των νόμων και οι τοπικές παρεμβάσεις κατά την αδειοδότηση. Παράλληλα, επιδιώκεται η πάταξη φαινομένων αδιαφάνειας, τα οποία έχουν αναδειχθεί έντονα μετά από πρόσφατες καταγγελίες διαφθοράς σε υπηρεσίες της Αττικής, της Χαλκιδικής και της Πιερίας. Για την πλήρη στελέχωση των νέων δομών απαιτούνται 1.056 μηχανικοί, με το ετήσιο λειτουργικό κόστος του τομέα αδειών να υπολογίζεται στα 32 εκατ. ευρώ. Αντιθέτως, τα έσοδα από τα παράβολα εκτιμώνται μόλις στα 1,5 με 2 εκατ. ευρώ. Αυτό το οικονομικό έλλειμμα, σε συνδυασμό με την προσαρμογή του Κτηματολογίου σε νέες αρμοδιότητες, υπογραμμίζει τις προκλήσεις του εγχειρήματος, το οποίο εξελίσσεται εν μέσω προεκλογικής περιόδου.
Η υφιστάμενη κατάσταση στο δίκτυο των πολεοδομιών καταδεικνύει επιτακτικά την ανάγκη για ριζική μεταρρύθμιση. Ενώ η χώρα απαριθμεί 332 δήμους, μόλις 183 διατηρούν δική τους Υπηρεσία Δόμησης, με τους υπόλοιπους 149 να εξαρτώνται από γειτονικούς φορείς. Παράλληλα, το 35% των υπηρεσιών αυτών υπολειτουργεί με προσωπικό μόλις ενός ή δύο μηχανικών, 28 δήμοι με πληθυσμό άνω των 25.000 κατοίκων στερούνται πλήρως πολεοδομικής υποστήριξης, ενώ σε ποσοστό 23% των υπηρεσιών ο απαιτούμενος χρόνος για την έκδοση οικοδομικών αδειών ξεπερνά το εξάμηνο. Επιπροσθέτως, η γήρανση του προσωπικού αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, καθώς το 46% των μηχανικών στο δημόσιο είναι ηλικίας 55 ετών και άνω, πλησιάζοντας το όριο συνταξιοδότησης.

Ως απάντηση σε αυτά τα προβλήματα, το κυβερνητικό πλάνο στοχεύει στη μεταφορά των αρμοδιοτήτων σε 97 Κέντρα Δόμησης, τα οποία θα αποτελούνται από 21 Περιφερειακά και 76 Τοπικά κέντρα, διασφαλίζοντας ενιαίο έλεγχο και ευελιξία στην κατανομή εργασιών. Στην Αττική, όπου σήμερα λειτουργούν 41 υπηρεσίες, σχεδιάζεται η ίδρυση 18 κέντρων, επτά Περιφερειακών και 11 Τοπικών, ενώ στην Κεντρική Μακεδονία, συμπεριλαμβανομένης της Θεσσαλονίκης, οι 28 μονάδες θα αντικατασταθούν από 11 κέντρα, δύο Περιφερειακά και εννέα Τοπικά. Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τις νησιωτικές περιοχές λόγω των γεωγραφικών δυσκολιών και της έλλειψης εξειδικευμένων στελεχών. Συγκεκριμένα, για το Νότιο Αιγαίο προβλέπονται 14 κέντρα, δύο Περιφερειακά και 12 Τοπικά, για το Βόρειο Αιγαίο έξι και για τα Ιόνια Νησιά πέντε. Αντίστοιχα, στην Κρήτη, τη Θεσσαλία, την Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη σχεδιάζονται από έξι κέντρα ανά περιφέρεια. Στη Δυτική Ελλάδα προγραμματίζονται τέσσερα, ενώ στην Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία από πέντε.
Για τη στέγαση αυτού του νέου σχήματος, το σχέδιο επικεντρώνεται στη χρήση των υπαρχόντων κτηματολογικών γραφείων, περιορίζοντας τις ανάγκες για νέες υποδομές. Καθοριστικό ρόλο θα παίξει η μεταφορά των αρχείων του Ελληνικού Κτηματολογίου σε κεντρικές αποθήκες στη Θεσσαλονίκη και το Ηράκλειο, απελευθερώνοντας χώρους που καλύπτονται σήμερα από χαρτώο υλικό. Με τη διαδικασία αυτή θα αξιοποιηθούν τα 78 ήδη υπάρχοντα σημεία εξυπηρέτησης, αποφεύγοντας την ανάπτυξη ενός εντελώς νέου κτιριακού δικτύου. Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, τα Περιφερειακά Κέντρα θα εγκρίνουν μεγάλα έργα και παρεμβάσεις σε προστατευόμενες ζώνες, ενώ τα Τοπικά θα εκδίδουν Βεβαιώσεις Ορων Δόμησης. Η Κεντρική Διεύθυνση Δόμησης θα αναλάβει την εποπτεία, αφήνοντας στους δήμους τις αρμοδιότητες πολεοδομικού σχεδιασμού, ενώ ο έλεγχος των αυθαιρέτων θα μεταφερθεί σε μεταγενέστερη φάση.
Το εγχείρημα προβλέπεται να ξεκινήσει δοκιμαστικά τον Απρίλιο του 2027, απασχολώντας είκοσι μηχανικούς από τα Τρίκαλα και τη Λάρισα, με απώτερο σκοπό την πανελλαδική εφαρμογή του εντός του Οκτωβρίου του ίδιου έτους. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα κρίνεται ιδιαίτερα απαιτητικό, καθώς η υλοποίηση του νέου μηχανισμού απαιτεί σημαντική αύξηση του προσωπικού, ολοκλήρωση κρίσιμων ψηφιακών υποδομών και διασφάλιση των απαραίτητων πόρων.
Η κυβέρνηση προωθεί μια ριζική αναδιάρθρωση στον τρόπο λειτουργίας και τον χάρτη των Πολεοδομιών, μέσω ενός σχεδίου που αναιρεί τις προσπάθειες των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης για στελέχωση και εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών τους.
Σε αντίθεση με τις απαιτήσεις της ΚΕΔΕ για διατήρηση των Πολεοδομιών στους Δήμους και ενίσχυσή τους με προσωπικό, το κυβερνητικό πλάνο –το οποίο αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση μέσα στο έτος– κινείται σε εκ διαμέτρου αντίθετη κατεύθυνση, παραχωρώντας στους δήμους μια περιορισμένη δικαιοδοσία.
Το προτεινόμενο σχέδιο καταργεί τα τοπικά όρια στην έκδοση αδειών δόμησης, ιδρύοντας τον Εθνικό Οργανισμό Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ). Πλέον, ένας φάκελος για οικοδομική άδεια στη Μύκονο ή τη Σαντορίνη θα ελέγχεται από μηχανικό στη Θεσσαλονίκη, με το επιχείρημα ότι με αυτόν τον τρόπο θα αντιμετωπιστούν η υποστελέχωση, οι καθυστερήσεις μηνών, αλλά και οι πιέσεις σε τοπικό επίπεδο ή τα φαινόμενα διαφθοράς που έχουν κυριαρχήσει στην επικαιρότητα.

Οι βασικοί πυλώνες του νομοσχεδίου επικεντρώνονται στους εξής άξονες:
1. Καθολικός προληπτικός έλεγχος «με κλήρωση» πριν από την κατασκευή
Σήμερα, από τις 34.000 περίπου οικοδομικές άδειες που εκδίδονται ετησίως, το 65% προχωρά χωρίς προηγούμενο έλεγχο, ενώ στο 35% εξετάζονται κυρίως τοπογραφικά και διαγράμματα κάλυψης. Το επερχόμενο σύστημα μεταβάλλει τη διαδικασία:
- Υποχρεωτικός έλεγχος όλων των αδειών: Κάθε φάκελος θα περνά από υποχρεωτικό έλεγχο πριν από την έκδοση, μέσω ιδιωτών μηχανικών που θα επιλέγονται με ηλεκτρονική κλήρωση από μητρώο του ΤΕΕ.
- Ψηφιακή έκδοση & έξτρα «φίλτρο» 30%: Μετά τη θετική εισήγηση, η άδεια θα εκδίδεται ψηφιακά μέσω του e-Άδειες, με τη Διοίκηση να πραγματοποιεί επιπλέον δειγματοληπτικό έλεγχο στο 30% των περιπτώσεων πριν από την έναρξη των εργασιών.
- Χαμηλώνει ο πήχης για προέγκριση: Το όριο υποχρεωτικής προέγκρισης περιορίζεται από τα 3.000 τ.μ. στα 1.000 τ.μ., ενώ καθίσταται υποχρεωτική για ακίνητα σε προστατευόμενες περιοχές, ανεξαρτήτως μεγέθους.
Από τις 183 ΥΔΟΜ στα 97 Κέντρα Δόμησης – Η γεωγραφική κατανομή
Η τρέχουσα κατάσταση στις πολεοδομικές υπηρεσίες χαρακτηρίζεται οριακή, καθώς μόνο 183 από τους συνολικά 332 δήμους διατηρούν ΥΔΟΜ. Παράλληλα, το 35% αυτών απασχολεί μόλις έναν ή δύο μηχανικούς, το 46% του ανθρώπινου δυναμικού έχει ξεπεράσει το 55ο έτος της ηλικίας του, ενώ στο 23% των υπηρεσιών η διαδικασία έκδοσης αδειών απαιτεί διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών.
Το προτεινόμενο δίκτυο θα περιλαμβάνει 97 Κέντρα Δόμησης, εκ των οποίων τα 21 θα είναι Περιφερειακά για τη διαχείριση μεγάλων έργων και προστατευόμενων ζωνών, ενώ τα 76 θα λειτουργούν ως Τοπικά για την παροχή Βεβαιώσεων Όρων Δόμησης, εξασφαλίζοντας την ανακατανομή του φόρτου εργασίας σε εθνικό επίπεδο:
- Αττική: 18 Κέντρα (7 Περιφερειακά, 11 Τοπικά) αντικαθιστώντας τις 41 υφιστάμενες ΥΔΟΜ.
- Νότιο Αιγαίο: 14 Κέντρα (2 Περιφερειακά, 12 Τοπικά) με πρόβλεψη για τις ιδιαίτερες ανάγκες των νησιών.
- Κεντρική Μακεδονία: 11 Κέντρα (2 Περιφερειακά, 9 Τοπικά) σε αντικατάσταση των 28 ΥΔΟΜ.
- Βόρειο Αιγαίο, Θεσσαλία, Πελοπόννησος, Στερεά Ελλάδα, Αν. Μακεδονία & Θράκη: 6 Κέντρα ανά περιφέρεια.
- Ιόνια Νησιά, Κρήτη, Ήπειρος, Δυτική Μακεδονία: 5 Κέντρα ανά περιφέρεια.
- Δυτική Ελλάδα: 4 Κέντρα.
Στέγαση, χρονοδιάγραμμα και τα «αγκάθια» του σχεδίου
Προκειμένου να αποφευχθούν οι δαπάνες στέγασης σε νέα κτίρια, τα Κέντρα Δόμησης θα εγκατασταθούν σε 78 υπάρχοντα κτηματολογικά γραφεία, αφού προηγηθεί η μεταφορά των φυσικών αρχείων του Κτηματολογίου σε κεντρικές αποθήκες σε Θεσσαλονίκη και Ηράκλειο.
- Χρονοδιάγραμμα: Η πιλοτική έναρξη προγραμματίζεται για τον Απρίλιο του 2027 σε Λάρισα και Τρίκαλα με 20 μηχανικούς, ενώ η πανελλαδική εφαρμογή στοχεύει στον Οκτώβριο του 2027.
- Προκλήσεις: Το σχέδιο απαιτεί 1.056 μηχανικούς και ετήσιο λειτουργικό κόστος 32 εκατ. ευρώ για τις άδειες, έναντι εσόδων από παράβολα που κυμαίνονται στα 1,5 – 2 εκατ. ευρώ. Η εξασφάλιση χρηματοδότησης, η στελέχωση και η αποφυγή καθυστερήσεων εν μέσω προεκλογικής περιόδου αποτελούν τις βασικές προκλήσεις της μεταρρύθμισης.
Οι δήμοι διατηρούν την αρμοδιότητα του πολεοδομικού σχεδιασμού, ενώ ο έλεγχος των αυθαιρέτων θα ενταχθεί στον νέο φορέα κατά το δεύτερο στάδιο της διαδικασίας.
ΠΗΓΗ olympiobima.gr