Με αφορμή τις κινητοποιήσεις της Π.Ο. ΕΜΔΥΔΑΣ, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ελευθέρων Επαγγελματιών Μηχανικών (ΠΑ.Σ.Ε.Ε.Μ.) αποστέλλει ανοιχτή επιστολή, καταθέτοντας τις θέσεις του για τη λειτουργία των Υπηρεσιών Δόμησης. Ο Σύλλογος αναγνωρίζει τα σοβαρά προβλήματα υποστελέχωσης και πολυνομίας που ταλαιπωρούν μηχανικούς και πολίτες, ωστόσο ξεκαθαρίζει ότι δεν συμμετέχει στις αποχές, καθώς αυτές επιβαρύνουν οικονομικά και επαγγελματικά τα μικρά τεχνικά γραφεία. Αντί για συγχωνεύσεις ή μεταφορά αρμοδιοτήτων, ο ΠΑ.Σ.Ε.Ε.Μ. προτείνει την ψηφιακή διαλειτουργικότητα μεταξύ των υπηρεσιών, την ολοκλήρωση της πολεοδομικής κωδικοποίησης και τον σαφή διαχωρισμό ευθυνών ανάμεσα στον ιδιώτη μελετητή και τη δημόσια διοίκηση.
Αναλυτικά η επιστολή:
ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ προς την Π.Ο. ΕΜΔΥΔΑΣ για τις Υπηρεσίες Δόμησης
Θεσσαλονίκη, 12 Νοεμβρίου 2026 · Αρ. Πρωτ.: 70/12.11.2026
ΠΡΟΣ: Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Μηχανικών Δημοσίων Υπαλλήλων Διπλωματούχων Ανωτάτων Σχολών (Π.Ο. Ε.Μ.Δ.Υ.Δ.Α.Σ.)
ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ: Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (Τ.Ε.Ε.) · λοιποί αποδέκτες της επιστολής 10017/03.11.2026 της Π.Ο. Ε.Μ.Δ.Υ.Δ.Α.Σ. · Μέσα Ενημέρωσης
ΘΕΜΑ: Ανοιχτή επιστολή — απάντηση στην ανοιχτή επιστολή 10017/03.11.2026 της Π.Ο. Ε.Μ.Δ.Υ.Δ.Α.Σ. — οι Υπηρεσίες Δόμησης από τη σκοπιά του ελεύθερου επαγγελματία μηχανικού
Αγαπητές συναδέλφισσες, αγαπητοί συνάδελφοι,
Λάβαμε την ανοιχτή επιστολή σας 10017/03.11.2026 και σας ευχαριστούμε που απευθυνθήκατε και στον Σύλλογό μας. Σας απαντούμε από τη θέση που κατέχουμε: του μηχανικού που συντάσσει τον φάκελο, υπογράφει, ευθύνεται απέναντι στον εντολέα του και περιμένει την πράξη της Υπηρεσίας. Η απάντηση τέθηκε σε διαβούλευση με τα μέλη μας πριν σας αποσταλεί, διότι ο Σύλλογος διαμορφώνει θέσεις μόνο με τη γνώμη τους.
1. Τι μας ζητάτε και τι απαντούμε
Ζητάτε από τους Συλλόγους Μηχανικών να στηρίξουν τις κινητοποιήσεις σας με δηλώσεις, με την παρουσία τους ή με προκήρυξη αντίστοιχων. Συμφωνούμε με το ουσιαστικό σας αίτημα για επαρκώς στελεχωμένες, λειτουργικές και διαφανείς Υπηρεσίες Δόμησης. Ως Σύλλογος ελεύθερων επαγγελματιών, όμως, δεν προκηρύσσουμε αντίστοιχη δράση και δεν καλούμε τα μέλη μας σε συμμετοχή· η δική μας συμβολή είναι η τεκμηριωμένη τοποθέτηση. Σας απαντούμε με θέσεις, σε καθέναν από τους άξονες που θέτετε, και καταγράφουμε με ειλικρίνεια πού συμφωνούμε και πού όχι.
Οφείλουμε να σας πούμε και κάτι ακόμη. Πολλοί ελεύθεροι επαγγελματίες βλέπουν σήμερα τις Υπηρεσίες Δόμησης ως εμπόδιο: οι καθυστερήσεις, η διαφορετική ερμηνεία του ίδιου κανόνα από Υπηρεσία σε Υπηρεσία και η αδυναμία να προβλέψει κανείς την έκβαση ενός φακέλου είναι πραγματικές, και υπάρχουν συνάδελφοι που θεωρούν ότι η λύση είναι η μεταφορά των αρμοδιοτήτων τους σε άλλον φορέα. Η άποψη αυτή διαμορφώνεται από την καθημερινή εμπειρία. Γι᾽ αυτό το ερώτημα για εμάς δεν είναι ποιον βαρύνει η ευθύνη, αλλά τι θα θεραπεύσει τις αιτίες.
Η δυσλειτουργία έχει για εμάς κόστος που σπάνια καταγράφεται. Κάθε ασάφεια σημαίνει απλήρωτες ώρες για διορθώσεις, επανυποβολές και αναζήτηση της ερμηνείας που θα δεχθεί η Υπηρεσία· σημαίνει αδυναμία να δεσμευτούμε σε χρονοδιάγραμμα απέναντι στον εντολέα μας, και έκθεση απέναντί του όταν η άδεια καθυστερεί για λόγους που δεν ελέγχουμε. Το βάρος είναι δυσανάλογο για τα μικρά τεχνικά γραφεία, που αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα των μελών μας. Ο ελεύθερος επαγγελματίας δεν μπορεί να απορροφά χωρίς όριο το κόστος της διοικητικής δυσλειτουργίας.
2. Οι άξονές σας, ένας προς έναν
α) Υποστελέχωση — συμφωνούμε
Οι Υπηρεσίες Δόμησης δεν απέτυχαν· αφέθηκαν να φθαρούν. Ο ν. 3852/2010 και ο ν. 4030/2011 μετέφεραν στους δήμους την έκδοση των αδειών και τον έλεγχο της δόμησης, χωρίς όμως να μεταφέρουν προσωπικό και πόρους, και την περίοδο των μεγαλύτερων περιορισμών στις προσλήψεις του Δημοσίου. Σήμερα λειτουργούν Υπηρεσίες Δόμησης σε 185 από τους 332 δήμους, και περίπου μία στις τρεις στελεχώνεται από δύο ή λιγότερους μηχανικούς. Για τα μέλη μας η υποστελέχωση δεν είναι αφηρημένο ζήτημα· μεταφράζεται σε μήνες αναμονής για κάθε άδεια. Δεν τοποθετούμαστε επί της μορφής των εργασιακών σχέσεων, που αφορά εσάς και τον εργοδότη σας.
β) Εκχώρηση αρμοδιοτήτων σε ιδιώτες — συμφωνούμε με όριο
Εδώ η θέση μας είναι διαφορετική από τη δική σας, και πρέπει να την εξηγήσουμε. Οι «ιδιώτες» σε πολλές από αυτές τις διαδικασίες είμαστε εμείς: ο ελεύθερος επαγγελματίας μηχανικός μελετά, συντάσσει, συλλέγει τα δικαιολογητικά, υποβάλλει και φέρει την ευθύνη. Δεν αντιτιθέμεθα στον ρόλο του· τον θεωρούμε απαραίτητο.
Η διάκριση που μας ενδιαφέρει είναι άλλη: ανάμεσα στο τεχνικό έργο, που μπορεί και πρέπει να ασκείται από ελεύθερους επαγγελματίες, και στην άσκηση δημόσιας εξουσίας — την κρίση νομιμότητας και την έκδοση της πράξης — που ανήκει στη Διοίκηση. Ο τρόπος και ο χρόνος του ελέγχου διαφέρουν ανάλογα με τη διαδικασία, και δεν ζητούμε να ελέγχονται όλα εκ των προτέρων· ζητούμε η Πολιτεία να ορίζει με σαφήνεια ποιος ελέγχει τι, πότε, και ποιος ευθύνεται για τι. Αντιτιθέμεθα όταν η Διοίκηση μεταφέρει στον ιδιώτη την ευθύνη της κρίσης χωρίς να του δίνει σαφείς κανόνες, και όταν η αρμοδιότητα μετακινείται σε οργανισμούς και συμβούλους χωρίς να ενισχύεται η ίδια η Υπηρεσία. Η Πολιτεία έχει ήδη δείξει μια χρήσιμη κατεύθυνση: με το άρθρο 15 του ν. 5293/2026 καθιέρωσε τον συμβολαιογράφο ως «υπηρεσία μιας στάσης» για τις μεταβιβάσεις, με διαλειτουργικότητα και χωρίς να καταργηθεί κανένας φορέας. Ο πολίτης κάνει μία στάση· οι υπηρεσίες παραμένουν όπου είναι και επικοινωνούν μεταξύ τους ηλεκτρονικά. Αυτό χρειάζεται και η δόμηση: ο φάκελος να διακινείται ψηφιακά μεταξύ της Υπηρεσίας Δόμησης και των συναρμόδιων αρχών, χωρίς να τον μεταφέρει με το χέρι ο μηχανικός — διαλειτουργικότητα, όχι συγχώνευση ή μετακίνηση φορέων.
γ) Αποδοχές και Κώδικας Αμοιβών — εν μέρει
Επί των αποδοχών σας δεν τοποθετούμαστε. Η επαναφορά όμως του Κώδικα Αμοιβών, την οποία συνδέετε με τα αιτήματά σας, αφορά ευθέως τα μέλη μας, και για εμάς το ερώτημα είναι ευρύτερο: η δίκαιη αμοιβή της επιστημονικής εργασίας και η βιωσιμότητα του τεχνικού γραφείου. Το ζήτημα εντάσσεται στη διαβούλευση με τα μέλη μας για τα θέματα του επαγγέλματος και θα σας γνωστοποιήσουμε τη θέση που θα διαμορφωθεί.
δ) Πολυνομία — συμφωνούμε πλήρως
Είναι, κατά την εκτίμησή μας, ένας από τους βασικότερους παράγοντες της δυσλειτουργίας. Μέσα σε ένα πλέγμα νόμων, τροποποιήσεων, εγκυκλίων και ερμηνειών, συχνά αντιφατικών, η ανομοιόμορφη πρακτική δεν είναι εξαίρεση αλλά σχεδόν αναπόφευκτη. Στην πράξη πρόκειται για τρία διαφορετικά προβλήματα: διάσπαρτους και αντιφατικούς κανόνες· διαφορετική ερμηνεία του ίδιου κανόνα από Υπηρεσία σε Υπηρεσία· και κανονιστικά κενά, όπου η απαιτούμενη ρύθμιση δεν έχει εκδοθεί. Το πρώτο το λύνει η κωδικοποίηση, το δεύτερο δεσμευτικές ερμηνευτικές οδηγίες· το τρίτο μόνο νόμος ή διάταγμα, που καμία εγκύκλιος δεν υποκαθιστά. Ο νέος Κώδικας (ν. 5306/2026) δεν έλυσε το πρόβλημα. Όπως καταγράψατε με το υπόμνημά σας 9945/13.07.2026, κωδικοποίησε μέρος μόνο του εφαρμοστέου δικαίου:
— άφησε εκτός κρίσιμα κείμενα, μεταξύ των οποίων ο Κτιριοδομικός Κανονισμός, οι διατάξεις για τα υδατορέματα και ο Κανονισμός Πυροπροστασίας·
— άφησε ασαφή την τύχη διατάξεων που εξακολουθούν να εφαρμόζονται, όπως η δόμηση σε μη άρτια οικόπεδα και το καθεστώς των χρήσεων γης, όπου συνυπάρχουν διαφορετικά διατάγματα ανάλογα με τον χρόνο εγκρίσεως κάθε σχεδίου·
— για τους οικισμούς κάτω των 2.000 κατοίκων κωδικοποίησε μόνο το νεότερο πλαίσιο·
— παρουσιάζει αντιφάσεις μεταξύ των πινάκων των καταργούμενων διατάξεων·
— και η δωρεάν ψηφιακή πρόσβαση στη νομοθεσία που είχε εξαγγελθεί δεν λειτουργεί, με αποτέλεσμα οι μηχανικοί να πληρώνουν ακόμη ιδιωτικές βάσεις δεδομένων για να βρουν το ισχύον δίκαιο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, που αφορά καθημερινά τα μέλη μας, είναι το πρόσωπο σε κοινόχρηστη οδό για την εκτός σχεδίου δόμηση: τρία χρόνια μετά την απόφαση 176/2023 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας, ο Κώδικας εισήγαγε γενική ρύθμιση χωρίς να ξεκαθαρίσει την ισχύ των παλαιότερων διατάξεων, ενώ το πλαίσιο αναγνώρισης των κοινόχρηστων οδών δεν έχει ακόμη εκδοθεί. Για το ζήτημα αυτό ο Σύλλογός μας απευθύνθηκε στο Υπουργείο με την ανοιχτή επιστολή 38/26.10.2026. Ο μηχανικός εξακολουθεί να μην ξέρει τι ακριβώς πρέπει να αποδείξει για τον δρόμο — και δεν είναι το μόνο που δεν ξέρει.
ε) Νομική προστασία και υποστήριξη — συμφωνούμε
Η ασφάλεια δικαίου είναι κοινό ζητούμενο. Υπηρεσία που δεν εκδίδει πράξεις από φόβο ευθυνών παραλύει, και η παράλυση την πληρώνουν πρώτα οι πολίτες και οι μηχανικοί που τους εξυπηρετούν. Καταδικάσαμε δημοσίως τις απειλές κατά της Διευθύντριας της Υ.ΔΟΜ. Καλαμάτας (44/28.10.2026) και η θέση μας είναι σαφής: η ασφάλεια δικαίου οφείλεται εξίσου στον υπάλληλο που εκδίδει την πράξη και στον ελεύθερο επαγγελματία που την υπογράφει.
στ) Εξοπλισμός — συμφωνούμε
Με την προσθήκη ότι ο εξοπλισμός έχει νόημα μόνο αν συνοδεύεται από πραγματική διασύνδεση των Υπηρεσιών Δόμησης με το Κτηματολόγιο, το Υπουργείο Πολιτισμού, τα Δασαρχεία και κάθε συναρμόδια αρχή, ώστε ο φάκελος να μη διακινείται χειροκίνητα από υπηρεσία σε υπηρεσία.
ζ) Σαφής δημόσιος έλεγχος — το σημείο όπου συμφωνούμε περισσότερο
Γράφετε ότι οι αυτοματοποιημένες διαδικασίες μετακυλύουν τεράστιες ποινικές και άλλες ευθύνες στους ελεύθερους επαγγελματίες. Το ζούμε καθημερινά. Η «ατομική ευθύνη» του μηχανικού δεν μπορεί να υποκαθιστά τον έλεγχο της Διοίκησης· μπορεί μόνο να τον συμπληρώνει.
Το ίδιο ισχύει και για τη διαφθορά, που προβάλλεται σήμερα ως λόγος για τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων των Υπηρεσιών σε άλλον φορέα. Κατά καιρούς έχουν δημοσιοποιηθεί υποθέσεις που αφορούν καταγγελίες ή έρευνες για ενδεχόμενες πράξεις διαφθοράς σε επιμέρους Υπηρεσίες Δόμησης, και δεν τις παραβλέπουμε. Οι υποθέσεις αυτές οφείλουν να διερευνώνται από τις αρμόδιες αρχές, με πλήρη σεβασμό στο τεκμήριο αθωότητας και χωρίς γενικεύσεις εις βάρος του συνόλου των υπηρεσιών και των εργαζομένων τους. Η διαφθορά όμως δεν είναι ιδιότητα της διοικητικής βαθμίδας· ευνοείται από την ασάφεια των κανόνων, την αδιαφάνεια και την απουσία ελέγχων, και η μετακίνηση της αρμοδιότητας δεν την αφήνει πίσω. Η απάντηση είναι η τυποποίηση των διαδικασιών, η πλήρης δημοσιότητα των πράξεων και η εφαρμογή των ελέγχων που η νομοθεσία ήδη προβλέπει και που, κατά την εκτίμησή μας, δεν έχουν λειτουργήσει σε επαρκή έκταση.
3. Το κόστος της αποχής για τα μέλη μας
Αναγνωρίζουμε και σεβόμαστε το δικαίωμα των συναδέλφων σε νόμιμη συνδικαλιστική δράση και δεν αμφισβητούμε την επιλογή της κινητοποίησης. Οφείλουμε όμως να σας πούμε ευθέως ότι κάθε αποχή των Υπηρεσιών Δόμησης βαρύνει πρώτα τους ελεύθερους επαγγελματίες και τους εντολείς τους. Σας ζητούμε, σε κάθε κινητοποίηση, να ανακοινώνετε εγκαίρως και με σαφήνεια ποιες εργασίες αναστέλλονται και ποιες εξαιρούνται, ώστε τα μέλη μας να μπορούν να προγραμματίζουν. Τα μέλη μας έχουν ενημερωθεί για τις κινητοποιήσεις της 17ης–27ης Νοεμβρίου. Η συμμετοχή ή μη του Συλλόγου μας σε οποιαδήποτε κινητοποίηση αποφασίζεται από τα αρμόδια καταστατικά του όργανα· η παρούσα θέση εγκρίθηκε από το Διοικητικό Συμβούλιο στις 11 Νοεμβρίου 2026, μετά από διαβούλευση με τα μέλη.
4. Τι προτείνουμε
— Στελέχωση με μέτρο, μαζί με υλικοτεχνική αναβάθμιση. Σχέδιο που καλύπτει τις πραγματικές ανάγκες κάθε Υπηρεσίας με βάση τον φόρτο εργασίας της: κάλυψη των κενών και ανακατανομή όπου υπάρχει ανισορροπία, με τις θέσεις που απαιτεί ο φόρτος αυτός, χωρίς όμως νέα διοικητικά στάδια και γραφειοκρατία. Η στελέχωση έχει αποτέλεσμα μόνο αν συνοδεύεται από σύγχρονο εξοπλισμό και σταθερή τεχνική και νομική υποστήριξη των Υπηρεσιών.
— Ολοκλήρωση της κωδικοποίησης. Όλοι οι κανόνες της δόμησης σε ένα κείμενο, με δωρεάν και διαρκώς επικαιροποιημένη πρόσβαση, έκδοση των κανονιστικών πράξεων που εκκρεμούν, και δεσμευτικές ερμηνευτικές οδηγίες, ώστε ο ίδιος κανόνας να εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε Υπηρεσία.
— Σαφής κατανομή ευθυνών. Για κάθε διαδικασία, η Πολιτεία ορίζει ποιος ελέγχει τι και πότε, ποια είναι η ευθύνη του μελετητή και ποια της Διοίκησης, ώστε κανείς να μη φέρει ευθύνη για απόφαση που δεν του ανήκει.
— Προβλεψιμότητα για τον μηχανικό και τον πολίτη. Σαφείς προθεσμίες και αιτιολογημένες απαντήσεις σε κάθε στάδιο, ψηφιακή παρακολούθηση της πορείας του φακέλου και δημοσίευση των χρόνων διεκπεραίωσης ανά Υπηρεσία.
— Έλεγχος και διαφάνεια. Εφαρμογή των ελέγχων που η νομοθεσία ήδη προβλέπει, τυποποίηση των διαδικασιών και πλήρης δημοσιότητα των πράξεων.
— Διαλειτουργικότητα αντί για συγχώνευση. Ψηφιακή διασύνδεση των Υπηρεσιών Δόμησης με κάθε συναρμόδια αρχή, κατά το πρότυπο που η Πολιτεία ήδη υιοθέτησε για τις μεταβιβάσεις.
Η πολεοδομία είναι άσκηση δημόσιας εξουσίας, όχι διαχείριση αρχείων. Μια μεταρρύθμιση που δεν θεραπεύει την πολυνομία και την ανομοιόμορφη εφαρμογή του νόμου δεν απλοποιεί το επάγγελμα του μηχανικού, του Δημοσίου ή του ιδιωτικού τομέα· το καθιστά πιο επισφαλές. Στα σημεία όπου συμφωνούμε είμαστε διαθέσιμοι για κοινή παρέμβαση προς το Υπουργείο.
Με συναδελφικούς χαιρετισμούς
Η παρούσα εγκρίθηκε ομόφωνα από το Διοικητικό Συμβούλιο στη συνεδρίαση της 11ης Νοεμβρίου 2026 (Πρακτικό 5), μετά από διαβούλευση με τα μέλη.
Για το Διοικητικό Συμβούλιο · Ο Πρόεδρος, Εμμανουήλ Βιδάλης · Ο Γενικός Γραμματέας, Ευάγγελος Φραγκιαδάκης
