Τι είναι αλήθεια οι ενεργειακές κοινότητες (ΕΚΟΙΝ); Είναι τοπικοί αστικοί συνεταιρισμοί αποκλειστικού σκοπού, μέσω των οποίων πρωτίστως
οι πολίτες (είτε ως φυσικά είτε ως νομικά πρόσωπα) μπορούν να δραστηριοποιηθούν στον ενεργειακό τομέα, αξιοποιώντας τις καθαρές πηγές ενέργειας. Το νέο θεσμικό πλαίσιο διασφαλίζει ευνοϊκούς όρους για τη σύσταση και τη λειτουργία ενεργειακών κοινοτήτων, με στόχο την ενίσχυση όχι μόνο των ατομικών / οικογενειακών εισοδημάτων, αλλά και της τοπικής επιχειρηματικότητας, της αλληλέγγυας οικονομίας και την προώθηση της ενεργειακής δημοκρατίας.
Τι εννοούμε με τον όρο ενεργειακή δημοκρατία;
Την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στην παραγωγή ενέργειας, η οποία ουσιαστικά παύει να αφορά λίγους μεγάλους ‘’παίκτες’’. Είτε για λόγους προστασίας του περιβάλλοντος και αντιμετώπισης των κλιματικών αλλαγών, είτε επειδή οι ΑΠΕ είναι οικονομικά πιο συμφέρουσες, η ενεργειακή μετάβαση σε μία οικονομία χωρίς ορυκτά καύσιμα έχει ξεκινήσει και είναι μη αναστρέψιμη. Η ενεργειακή δημοκρατία διασφαλίζει ότι, η ενεργειακή μετάβαση θα γίνει με όρους κοινωνικής δικαιοσύνης και με την κοινωνία σε ενεργό και όχι παθητικό ρόλο.
Γιατί είναι τόσο σημαντική η ενεργειακή δημοκρατία;
Κυρίως για τρεις λόγους.
Πρώτον, το κόστος παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ μειώνεται συνεχώς και ήδη είναι ευθέως ανταγωνιστικό με τα (επιδοτούμενα) ορυκτά καύσιμα. Η δυνατότητα παραγωγής της δικής μας ενέργειας για ιδιο-κατανάλωση ή ακόμα και πώληση προς το δίκτυο αποτελεί δικαίωμά μας ως πολίτες, ένα δικαίωμα που πλέον θεσμοθετείται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Δεύτερον, η παραγωγή ενέργειας από μεγάλες μονάδες ορυκτών καυσίμων (λιγνίτη, πετρέλαιο, ορυκτό αέριο) ή πυρηνικών που σήμερα ελέγχονται από μεγάλες εταιρείες είναι εξαιρετικά επιβλαβείς για το κλίμα, το περιβάλλον και τη δημόσια υγεία. Οι εταιρείες αυτές θα επιδιώξουν να κρατήσουν τον έλεγχο του ενεργειακού τομέα, συνεπώς και τη λειτουργία των μονάδων αυτών, όσο περισσότερο μπορούν. Ο εκδημοκρατισμός του τομέα ενέργειας διασφαλίζει ότι, η αντικατάσταση των βρώμικων πηγών ενέργειας από καθαρές θα γίνει με τον πιο γρήγορο και κοινωνικά δίκαιο τρόπο.
Τρίτον, πολλές ενεργειακές δραστηριότητες με τεράστιο περιβαλλοντικό και αναπτυξιακό όφελος (π.χ. βιομάζα, βιοαέριο) παραμένουν στο περιθώριο λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος ή γραφειοκρατικών εμποδίων. Με το θεσμικό πλαίσιο για τις ενεργειακές κοινότητες διευκολύνεται η ανάπτυξή τους.
Η ενεργειακή δημοκρατία στην πράξη: Στη Γερμανία, το 42% της εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ ανήκει σε νοικοκυριά και αγρότες, ενώ μόνο το 5,4% ανήκει στις 4 μεγάλες ενεργειακές επιχειρήσεις της χώρας. Πηγή REA
Ποιοι μπορούν να συμμετάσχουν σε μία ενεργειακή κοινότητα;
Όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ). Υπάρχουν ωστόσο σαφείς περιορισμοί προκειμένου να διασφαλιστεί η εντοπιότητα, αλλά και η δημοκρατικότητα των διαδικασιών: τουλάχιστον το 51% των μελών θα πρέπει να σχετίζεται άμεσα με την Περιφέρεια στην οποία έχει έδρα η ΕΚΟΙΝ (να είναι δημότης ή ιδιοκτήτης ακινήτου), ο ελάχιστος αριθμός μελών είναι 5, αφού κανένα μέλος δεν μπορεί να έχει περισσότερο από το 20% των συνεταιριστικών μερίδων (ισχύουν εξαιρέσεις για ΟΤΑ και νησιωτικούς ΟΤΑ), ενώ ανεξαρτήτως ποσοστού, όλοι συμμετέχουν στη γενική συνέλευση με μία μόνο ψήφο.
Τι θα μπορεί να κάνει μία ενεργειακή κοινότητα;
Στο άρθρο 4 του νόμου περιγράφονται λεπτομερώς οι σκοποί και οι δραστηριότητες των ενεργειακών κοινοτήτων, οι οποίες μπορούν να έχουν κερδοσκοπικό ή μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα περιλαμβάνουν:
-Λειτουργία φωτοβολταϊκού συστήματος σε κτίριο ή πάρκο για εικονική αυτοπαραγωγή των μελών της κοινότητας (π.χ. νοικοκυριά σε πολυκατοικίες, μικρές επιχειρήσεις κ.α.)
-Λειτουργία φωτοβολταϊκού πάρκου από ΟΤΑ ή πάροχο ενέργειας για ηλιακή κοινωνική πολιτική
-Λειτουργία αιολικού πάρκου από τα μέλη της κοινότητας ή/και από ΟΤΑ για εικονική αυτοπαραγωγή ή πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο
-Λειτουργία σταθμού βιομάζας ή βιοαερίου για παραγωγή ενέργειας από αγροτική κοινότητα και διαχείριση της εφοδιαστικής αλυσίδας
-Λειτουργία θερμοκηπίου με μονάδα συμπαραγωγής ενέργειας
-Λειτουργία εγκατάστασης ΑΠΕ με σύστημα αποθήκευσης ενέργειας
-Λειτουργία μονάδας αφαλάτωσης με ΑΠΕ
Μένω σε πολυκατοικία. Πώς μπορώ να βάλω φωτοβολταϊκό για αυτοπαραγωγή;
Μία από τις σημαντικότερες διατάξεις του νέου νόμου είναι η δυνατότητα εικονικής αυτοπαραγωγής (εικονικός συμψηφισμός ή virtual net-metering) από νοικοκυριά και μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Η εικονική αυτοπαραγωγή μας επιτρέπει να παράγουμε τη δική μας καθαρή ενέργεια για ιδιο-κατανάλωση από σύστημα ΑΠΕ, ακόμα κι αν δεν έχουμε τον απαραίτητο χώρο για την εγκατάσταση του συστήματος σπίτι μας ή το σπίτι που μένουμε το ενοικιάζουμε (δεν είναι δικό μας). Πολύ απλά, το σύστημα ΑΠΕ μπορεί να βρίσκεται μακριά από το σημείο κατανάλωσης (π.χ. σε άλλο κτίριο, σε οικόπεδο κ.α.). Η ενέργεια που θα παράγει το σύστημα θα συμψηφίζεται με τον δικό μας λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος, όπως θα γινόταν δηλαδή αν είχαμε εγκατεστημένο το σύστημα στην ταράτσα του σπιτιού μας (βλέπε απλή αυτοπαραγωγή με συμψηφισμό). Το ηλιακό σύστημα μπορεί να τοποθετηθεί σε οποιοδήποτε σημείο του δικτύου εντός της Περιφέρειας, ή, στην περίπτωση της Αττικής, σε όμορη Περιφέρεια.
Δώσε μου ένα παράδειγμα ενεργειακής κοινότητας με εικονική αυτοπαραγωγή
Οι ιδιοκτήτες ή ενοικιαστές των διαμερισμάτων μίας πολυκατοικίας δημιουργούν μία ενεργειακή κοινότητα με σκοπό την εγκατάσταση και λειτουργία φωτοβολταϊκού συστήματος σε ακίνητο ή σε οικόπεδο, που βρίσκεται σε άλλη περιοχή εντός της Περιφέρειας, με την εφαρμογή εικονικού συμψηφισμού. Η παραγόμενη ενέργεια του φ/β συστήματος θα συμψηφίζεται με τις καταναλώσεις των ιδιοκτητών και θα αφαιρείται από τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειάς τους. Υποθέτοντας ότι οι συνολικές ετήσιες ανάγκες των ιδιοκτητών ανέρχονται σε περίπου 75.000 κιλοβατώρες, προκύπτουν τα εξής:
Ενδεικτική ισχύς απαιτούμενου φ/β συστήματος: 50 kW
Ενδεικτικός προϋπολογισμός: 40.000 €
Ενδεικτική συνολική ετήσια εξοικονόμηση από τους λογαριασμούς των καταναλωτών: 7.000 €
Εκτιμώμενος χρόνος απόσβεσης της επένδυσης: 8 χρόνια
Γιατί είναι σημαντική η εικονική αυτοπαραγωγή;
Καταρχάς με την εικονική αυτοπαραγωγή εξαλείφεται ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας από νοικοκυριά, δήμους και επιχειρήσεις, δηλαδή η έλλειψη χώρου για την εγκατάσταση ενός φωτοβολταϊκού. Πλέον όλοι μπορούμε να έχουμε πρόσβαση στον ήλιο. Κάποιοι δήμοι, όπως το Ηράκλειο Κρήτης και η Λαμία ήδη έχουν σχέδια για την εκμετάλλευση των οροφών σχολείων (τα οποία έχουν συγκριτικά μικρή και εποχική κατανάλωση σε σχέση με τη διαθέσιμη οροφή τους) με τοποθέτηση φωτοβολταϊκών για εικονική αυτοπαραγωγή. Η παραγόμενη ενέργεια θα συμψηφίζεται με καταναλώσεις άλλων δημοτικών κτιρίων ή με μετρητές ευάλωτων νοικοκυριών στο πλαίσιο της ηλιακής κοινωνικής πολιτικής των δήμων.
Πώς μπορεί η ηλιακή κοινωνική πολιτική να καταπολεμήσει την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα;
Η αξιοποίηση του ήλιου μπορεί να μας βοηθήσει να εξαλείψουμε την ενεργειακή φτώχεια, η οποία τα τελευταία χρόνια μαστίζει την ελληνική κοινωνία. Σήμερα επιδοτούμε την κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος των ευάλωτων νοικοκυριών μέσω του Κοινωνικού Οικιακού Τιμολογίου. Ωστόσο το μέτρο αυτό είναι εντελώς αναποτελεσματικό: αφενός δεν βοηθάει τα νοικοκυριά να βγουν οριστικά από το καθεστώς στήριξης (τα νοικοκυριά θα χρειάζονται βοήθεια κάθε χρόνο), αφετέρου δεν συνεισφέρει στον εκδημοκρατισμό του ενεργειακού τομέα (ουσιαστικά τα χρήματα αυτά καταλήγουν να επιδοτούν το σημερινό σύστημα παραγωγής ενέργειας).
Αντίθετα, μπορούμε να βοηθήσουμε τα ευάλωτα νοικοκυριά να γίνουν τα ίδια μικροπαραγωγοί της δικής τους ενέργειας που χρειάζονται. Πώς; Χαρίζοντάς τους – στο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής – φωτοβολταϊκά πάνελ, τα οποία μπορούν να εγκατασταθούν είτε σπίτι τους είτε – εφόσον δεν έχουν χώρο – σε φωτοβολταϊκό πάρκο μίας ενεργειακής κοινότητας, η παραγόμενη ενέργεια του οποίου θα πιστώνεται μέσω εικονικού συμψηφισμού στους λογαριασμούς τους. Τα νοικοκυριά αυτά πλέον δεν χρειάζονται άλλη βοήθεια όσο αφορά το ηλεκτρικό ρεύμα. Τι καλύτερο από το να αντιμετωπίσουμε την ενεργειακή φτώχεια αποτελεσματικά και να προωθήσουμε την ενεργειακή δημοκρατία, απλώς αξιοποιώντας τις ανεξάντλητες καθαρές πηγές ενέργειας της χώρας μας; Σε συνδυασμό με επενδύσεις στην εξοικονόμηση ενέργειας στα ευάλωτα νοικοκυριά – αντί επιδοτήσεων κατανάλωσης, όπως είναι το επίδομα θέρμανσης – μπορούμε ακόμα και να εξαλείψουμε την ενεργειακή φτώχεια στη χώρα μας. Η Greenpeace έχει ήδη καταθέσει συγκεκριμένο κοστολογημένο σχέδιο για ένα πράσινο κοινωνικό οικιακό τιμολόγιο.
Πώς θα μοιάζει στην πράξη μία κοινωνική πολιτική για την ενεργειακή φτώχεια η οποία αξιοποιεί τον ήλιο;
Η Greenpeace έχει ήδη δοκιμάσει την ηλιακή κοινωνική πολιτική πιλοτικά σε οικογένειες στην Ρόδο, χαρίζοντάς τους – με χρήματα των υποστηρικτών της – μικρά φωτοβολταϊκά συστήματα. Η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που εφαρμόζει την ηλιακή κοινωνική πολιτική. Αξιοποιώντας τον μεγαλύτερό της φυσικό πόρο, τον ήλιο.
Είναι πράγματι η Ελλάδα η μόνη ευρωπαϊκή χώρα με δυνατότητα εικονικής αυτοπαραγωγής;
Με τον ν. 4414/2016 η Ελλάδα έγινε η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που επέτρεψε αρχικά σε συγκεκριμένους καταναλωτές (δήμους, αγρότες και κοινωφελή ιδρύματα) την εικονική αυτοπαραγωγή. Τώρα, με τον νόμο για τις ενεργειακές κοινότητες, το θεσμικό πλαίσιο ολοκληρώνεται και η χώρα μας γίνεται η πρώτη στην Ευρώπη που επιτρέπει σε όλους τους πολίτες τη δυνατότητα εικονικής αυτοπαραγωγής. Εκτός της Ελλάδας, η εικονική αυτοπαραγωγή εφαρμόζεται σε πολιτείες στις ΗΠΑ.
Παραδείγματα Ενεργειακών Κοινοτήτων
Παραδείγματα σε Αστικές Περιοχές
-Φ/Β NET METERING
Οι ιδιοκτήτες ή χρήστες των διαμερισμάτων μιας πολυκατοικίας δημιουργούν μία Ενεργειακή Κοινότητα προκειμένου να εγκαταστήσουν ένα φ/β σύστημα ή και μία α/γ σε ένα ακίνητο που μπορεί να βρίσκεται ακόμη και σε κάποια άλλη περιοχή και εφαρμόζουν εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας από το φ/β σύστημα ή την α/γ με τις καταναλώσεις των διαμερισμάτων της πολυκατοικίας. Με αυτόν τον τρόπο οι ιδιοκτήτες ή χρήστες των διαμερισμάτων/μέλη της ΕΚΟΙΝ θα λαμβάνουν μειωμένο λογαριασμό ηλεκτρικής ενέργειας.
-ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ
Οι ιδιοκτήτες ή χρήστες των διαμερισμάτων μιας πολυκατοικίας δημιουργούν μία Ενεργειακή Κοινότητα προκειμένου να συμμετάσχουν σε πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης της πολυκατοικίας.
-ΔΡΑΣΕΙΣ ΕΥΑΛΩΤΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ
Τρεις ΟΤΑ, δημιουργούν μία Ενεργειακή Κοινότητα, προκειμένου να εγκαταστήσουν ένα φ/β σύστημα ή και μία α/γ και να εφαρμόσουν εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας από το φ/β σύστημα ή την α/γ με τις καταναλώσεις τους και καταναλώσεις ευάλωτων καταναλωτών ή πολιτών που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας.
Παραδείγματα σε Επαρχιακές Περιοχές
ΤΗΛΕΘΕΡΜΑΝΣΗ
Οι κάτοικοι ή και επιχειρήσεις μιας περιοχής μαζί με το Δήμο ή την τοπική ΔΕΥΑ, εγκαθιστούν μία μονάδα παραγωγής θερμικής ενέργειας με σύστημα τηλεθέρμανσης για την κάλυψη των αναγκών τους σε θέρμανση. Για την υλοποίηση του έργου θα μπορούν να αναζητήσουν χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ ή τον Αναπτυξιακό νόμο.
-ΣΤΑΘΜΟΙ ΑΠΕ: ΑΙΟΛΙΚΟ ΠΑΡΚΟ / ΜΙΚΡΟ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΟ
Οι κάτοικοι ή και επιχειρήσεις μιας περιοχής μαζί με το Δήμο, εγκαθιστούν ένα Αιολικό Πάρκο ενδεικτικής ισχύος 6MW στην περιοχή ή ένα Μικρό Υδροηλεκτρικό Έργο ενδεικτικής ισχύος 1MW
-ΕΦΟΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ΒΙΟΜΑΖΑΣ – ΜΟΝΑΔΑ ΑΠΕ
Αγρότες, δασοκόμοι ή και επιχειρήσεις του αγροτικού και δασικό τομέα, δημιουργούν Ε.Κοιν. με σκοπό τη δημιουργία και διαχείριση εφοδιαστικής αλυσίδας βιομάζας ή/και την εγκατάσταση και λειτουργία μιας μονάδας βιομάζας παραγωγής ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας. Η εφοδιαστική αλυσίδα μπορεί να τροφοδοτεί τη μονάδα βιομάζας, να προμηθεύει με προϊόντα της όπως ξύλα, pellet τους κατοίκους κλπ.
Ομάδα κτηνοτρόφων ή και αγροτοκτηνοτροφικές επιχειρήσεις εγκαθιστούν μία μονάδα βιοαερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας, τη διαχείριση των αποβλήτων τους (κοπριά, τυρόγαλο, κλπ) και την παραγωγή λιπάσματος.
Ομάδα αγροτών ή και αγροτικές επιχειρήσεις εγκαθιστούν μία μονάδα ΣΗΘΥΑ σε περιοχή, από όπου διέρχεται δίκτυο φυσικού αερίου. Η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια θα εγχέεται στο Δίκτυο, και η θερμική ενέργεια θα καλύπτει τις ανάγκες ενός θερμοκηπίου.
Παραδείγματα σε Νησιωτικές Περιοχές
ΜΟΝΑΔΑ ΑΦΑΛΑΤΩΣΗΣ ΜΕ ΑΠΕ
Κάτοικοι και επιχειρήσεις ενός νησιού, μπορούν να δημιουργήσουν μία Ενεργειακή Κοινότητα με συμμετοχή και του Δήμου, προκειμένου να υλοποιήσουν μία μονάδα αφαλάτωσης με ΑΠΕ (πχ με ανεμογεννήτρια), για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα έλλειψης νερού.
-ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΠΕ ΜΕ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ
Κάτοικοι και επιχειρήσεις ενός μικρού μη διασυνδεδεμένου νησιού, μπορούν να δημιουργήσουν μία Ενεργειακή Κοινότητα με συμμετοχή του Δήμου, Επιμελητηρίων, κλπ προκειμένου να εγκαταστήσουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα ΑΠΕ με σύστημα αποθήκευσης για τη διαχείριση ηλεκτρικής ενέργειας στο αυτόνομο σύστημα.
-ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΟΚΙΝΗΣΗΣ
Κάτοικοι και επιχειρήσεις (πρατήρια καυσίμων, τουριστικές επιχειρήσεις, επιχειρήσεις ενοικιάσεων οχημάτων, κλπ) μίας πόλης ή ενός νησιού, δημιουργούν μία Ενεργειακή Κοινότητα, για την εγκατάσταση υποδομών σταθμών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων
(ηλεκτρικά ποδήλατα, ηλεκτρικά μικρά οχήματα, κλπ) και την ενοικίαση των ηλεκτρικών οχημάτων στους επισκέπτες/τουρίστες της πόλης ή του νησιού.
Λοιπά παραδείγματα
-ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
Σε μία Περιφέρεια, τοπικές επιχειρήσεις και κάτοικοι με την πιθανή συμμετοχή ΟΤΑ δημιουργούν μία Ενεργειακή Κοινότητα, με σκοπό την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας ή/και φυσικού αερίου, σε ανταγωνιστικές τιμές, στους καταναλωτές. Η ΕΚΟΙΝ, θα πρέπει να διαθέτει κάποια κεφαλαιακή επάρκεια.
-ΦΩΤΟΒΟΛΤΑΙΚΟ – VIRTUAL NET METERING
Πέντε επιχειρήσεις (ξενοδοχεία, κλπ) δημιουργούν μία Ενεργειακή Κοινότητα προκειμένου να εγκαταστήσουν ένα φ/β σύστημα ή και μία α/γ σε ένα ακίνητο που μπορεί να βρίσκεται ακόμη και σε κάποια άλλη περιοχή και εφαρμόζουν εικονικό ενεργειακό συμψηφισμό της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας.
