Οι προσπάθειες που αναπτύχθηκαν µέχρι σήµερα στην Ελλάδα µε στόχο την εναρµόνιση της δόµησης µε τον φυσικό χώρο έχουν επικεντρωθεί στον τοµέα της ενέργειας, είτε µε τη µορφή εξοικονόµησης ενέργειας είτε µε τη µορφή αντικατάστασης της ενέργειας ορυκτών καυσίµων από ενέργεια ανανεώσιµων πηγών. Παρ' όλο που οι παρεµβάσεις στον ενεργειακό τοµέα έχουν εξαιρετική σηµασία για την προστασία του περιβάλλοντος, δεν καλύπτουν το ευρύτατο φάσµα των επιβλαβών επιδράσεων που ασκεί στο περιβάλλον ο δοµηµένος χώρος και οι σύγχρονες τεχνολογίες δόµησης.

Ορισµένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του δοµηµένου χώρου που αποτελούν πηγή και αιτία σοβαρής διατάραξης των φυσικών ισορροπιών είναι τα ακόλουθα:

  • Οι υπερµεγέθεις αστικές συγκεντρώσεις υψηλών πυκνοτήτων. Συγκροτούν εστίες εντατικής και εντεταµένης εκποµπής τοξικών ουσιών και ρύπων που είναι αδύνατο να αφοµοιωθούν από τους φυσικούς αντισταθµιστικούς µηχανισµούς. Προκαλούν ταυτόχρονα µεγάλης εµβέλειας ερηµοποίηση στον περιβάλλοντα χώρο τους .
  • Η ποιότητα του δοµηµένου αστικού χώρου, η «ιδιοσυστασία» του. Καθορίζεται από τη δοµή του, τα υλικά και τις σύγχρονες τεχνολογίες δόµησης. Προκαλεί σοβαρές διαταραχές των φυσικών θερµικών κύκλων και των τοπικών κλιµατικών ισορροπιών (π.χ. φαινόµενο αναστροφής θερµοκρασίας) και επιδεινώνει τις αιτίες της κλιµατικής µεταβολής (π.χ. κατακόρυφη αύξηση ψυκτικών - επιδείνωση του αστικού µικροκλίµατος - πρόσθετη αποδυνάµωση της στοιβάδας του όζοντος).
  • Οι σύγχρονες τεχνολογίες δόµησης. Βασίζονται καθοριστικά στη βαριά χηµική βιοµηχανία των πετροχηµικών, των τεχνητών πολυµερών µε πρώτη ύλη το πετρέλαιο και τους υδρογονάνθρακές του. Αποτελούν µία από τις βασικές πηγές τοξίνωσης του περιβάλλοντος µε άµεσα καταστροφικά αποτελέσµατα στους ζωντανούς οργανισµούς (καρκινογένεση, διαταραχές του κεντρικού νευρικού συστήµατος, βλάβες του ανοσοποιητικού συστήµατος, γενετικές ανωµαλίες).

Εύκολα διατυπώνεται το συµπέρασµα ότι ο δοµηµένος χώρος αποτελεί σήµερα έναν παράγοντα επιβλαβή και εχθρικό προς τις φυσικές ισορροπίες και καθόλου φιλικό προς τους ζωντανούς οργανισµούς και τον άνθρωπο. Γεννιέται ταυτόχρονα η απαίτηση ανάπτυξης νέων µοντέλων δόµησης, βιώσιµων και αειφόρων .

Ένα πρώτο βήµα σ' αυτή την κατεύθυνση είναι η επανεξέταση των σύγχρονων τεχνολογιών δόµησης σύµφωνα µε ορισµένα βασικά κριτήρια, όπως:

  • Η εξοικονόµηση ενέργειας ορυκτών καυσίµων κατά την παραγωγή των οικοδοµικών υλικών και των κτιρίων.
  • Η εξοικονόµηση φυσικών πόρων, ιδιαίτερα των σπάνιων, κατά την παραγωγή των οικοδοµικών υλικών και των κτιρίων. Η χρήση ανανεώσιµων φυσικών πόρων.
  • Ο περιορισµός των µη αποδοµήσιµων, µη αφοµοιώσιµων ή ανακυκλώσιµων και των τοξικών οικοδοµικών απορριµµάτων.
  • Ο περιορισµός της χρήσης τοξικών ουσιών, υλικών και προϊόντων στον κτιριακό τοµέα.

Μία κατάταξη των οικοδοµικών υλικών και προϊόντων σύµφωνα µε τα παραπάνω κριτήρια οδηγεί στο συµπέρασµα ότι η συµβατότητα των υλικών µε το περιβάλλον είναι άρρηκτα δεµένη µε την προέλευσή τους. Έτσι:

  • Τα οικοδοµικά υλικά φυτικής και ζωικής προέλευσης είναι υλικά κατ' εξοχήν φιλικά και ακίνδυνα (ξύλο, προϊόντα ξύλου, φελλός, φυσικές ρητίνες και γαλακτώµατα, ίνες κ.ά.).
  • Τα οικοδοµικά υλικά που προέρχονται από την επιφάνεια του εδάφους είναι επίσης ακίνδυνα .Μεταξύ τους πρώτη θέση ως προς τη συµβατότητά του µε τους ζωντανούς οργανισµούς, κατέχει ο πηλός.
  • Τα υλικά που προέρχονται από το υπέδαφος έχουν συχνά επικίνδυνες ιδιότητες όπως ορισµένα πετρώµατα που παρουσιάζουν ραδιενεργές εκποµπές ή τα βαρέα µέταλλα, ορισµένα εκ των οποίων είναι εξαιρετικά τοξικά.
  • Τα υλικά που προέρχονται από οργανογενή ορυκτά, κυρίως τους υδρογονάνθρακες παρουσιάζουν εξαιρετικά υψηλή επικινδυνότητα και τοξικότητα. Πρόκειται για τα τεχνητά πολυµερή, προϊόντα της «σκληρής» χηµικής βιοµηχανίας.

Μία σύγχρονη ολοκληρωµένη πρόταση οικολογικής δόµησης στο επίπεδο του κτιρίου-κυττάρου του δοµηµένου χώρου θα έπρεπε να συνδυάζει:

  • Τον άρτιο ενεργειακό-βιοκλιµατικό σχεδιασµό του κτιρίου.
  • Τη χρήση καθαρών οικοδοµικών υλικών και των ανάλογων τεχνολογιών δόµησης.
  • Την αρµονική σύζευξη του κτιρίου µε το φυσικό του χώρο, κυρίως µέσω της σωστής φύτευσης και της επίδρασής της στην τροποποίηση του τοπικού µικροκλίµατος.
  • Το σχεδιασµό φιλικών προς το περιβάλλον υποδοµών (συστήµατα φυσικού καθαρισµού λυµάτων, αξιοποίησης απορριµµάτων, ορθολογικής διαχείρισης υδάτινων πόρων κ.ά.).

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει στην Ελλάδα ορισµένες πρώτες προσπάθειες εφαρµογών σ' αυτή την κατεύθυνση.

Πρόκειται για βιοκλιµατικά κτίρια εφαρµογής καθαρών τεχνολογιών δόµησης είτε συµβατικής κατασκευής (µπετόν-τούβλο) είτε πειραµατικής κατασκευής ξύλου (φέρων οργανισµός) και τούβλου ή πηλού (στοιχεία πλήρωσης).

Ειδικά στη δεύτερη κατηγορία (ξύλου-πηλού) οι πρώτες αυτές προσπάθειες, παρ' όλο που παρουσιάζουν ατέλειες εµφανίζουν επίσης από αξιοπρόσεχτα έως εξαιρετικά αποτελέσµατα στους τοµείς της αρµονικής ενσωµάτωσης των κατασκευών στο φυσικό χώρο τους, της θερµικής τους συµπεριφοράς, της υγιεινής, της ευεξίας και της αναβαθµισµένης συνολικά ποιότητας του εσωτερικού τους χώρου .

Στην Ελλάδα οι εφαρµογές οικολογικής δόµησης είναι ακόµα ελάχιστες. Στο χώρο των αρχιτεκτόνων µία από τις σοβαρότερες αναστολές είναι ο φόβος του περιορισµού της δηµιουργικής ελευθερίας από πρόσθετες, δυσάρεστες δεσµεύσεις όπως είναι αυτές του κλίµατος, της ενέργειας και του ελέγχου της καθαρότητας των υλικών.

Όµως µε τον ίδιο τρόπο που η αρχιτεκτονική δηµιουργία προσαρµόζεται και υπηρετεί κατασκευαστικούς, λειτουργικούς, χρηστικούς και κοινωνικοϊστορικούς προσδιορισµούς, µε τον ίδιο ακριβώς τρόπο καθορίζεται από το φυσικό χώρο στον οποίο παρεµβαίνει και τον οποίο µε τη σειρά της αναµορφοποιεί. Έτσι, τα τοπικά δεδοµένα, το υλικό, το κλίµα, ο κάθε συγκεκριµένος φυσικός χώρος δεν µπορούν να θεωρηθούν ως παράγοντες στερητικοί της ελευθερίας της αρχιτεκτονικής έκφρασης. Αντίθετα αποτελούν παράγοντες που εµπλουτίζουν προκλητικά την ποικιλία των δεδοµένων και της υποδοµής που µέσω της αρχιτεκτονικής δηµιουργίας γεννάει την αισθητική ταυτότητα και τη µορφολογική ιδιαιτερότητα του αρχιτεκτονικού έργου.
πηγή